Nasi lekarze zajmują się leczeniem łysienia od ponad dwudziestu lat, ale odkąd, jest możliwe, wykonanie w Polsce Tkankowej Analizy Pierwiastków, to leczenie jest znacznie skuteczniejsze.

Włosy spełniają obecnie u człowieka przede wszystkim funkcję ozdobną. Tym bardziej wszelkie schorzenia prowadzące do ich zmiany wyglądu i liczby są odbierane jako ogromny defekt.

Najczęstszy, praktyczny problem stanowi ich wypadanie-łysienie.

Należy przypomnieć specyfikę wzrostu włosów u ludzi. U człowieka poszczególne włosy rosną w odrębnym rytmie, zwanym cyklem włosowym. Na cykl włosowy składają się: faza wzrostu włosa-anagen (kilkanaście lat), faza przejściowa-katagen (kikanaście dni), faza spoczynkowa-telogen (kilka miesięcy). W warunkach zdrowia na owłosionej skórze głowy człowieka około 85% włosów jest w fazie wzrostu, około 1% w fazie przejściowej i 10-15% w fazie spoczynkowej.

Łysienie może mieć charakter trwały-bliznowaciejący lub przejściowy, odwracalny. Ponadto może być rozlane, uogólnione lub ograniczone do różnej wielkości ognisk. Najczęściej spotykane postaci łysienia u ludzi to łysienie zależne od androgenów, przewlekłe łysienie telogenowe-zależne od różnorodnych czynników oraz łysienie plackowate.

Jest to najczęstsza postać łysienia u dorosłych.

Łysienie androgenowe występuje zarówno u mężczyzn (w różnym nasileniu mniej więcej u 80%), jak i u kobiet (ok. 60% przed 60r.ż.). Jest to właściwie zjawisko fizjologiczne.

W łysieniu tym dochodzi do miniaturyzacji mieszków włosowych, w następstwie czego włosy długie ulegają scieńczeniu i przekształceniu we włosy mieszkowe.

Zjawisko to uwarunkowane jest genetycznie (dziedziczenie prawdopodobnie wielogenowe o zmiennym stopniu penetracji lub autosomalnie dominujące). Zmiany w mieszku włosowym są zależne od głównego metabolitu testosteronu-dwuhydrotestosteronu (DHT). DHT powstaje na skutek tkankowej przemiany testosteronu przy udziale enzymu 5-alfa reduktazy. W mieszkach włosowych występuje głównie podtyp II 5-alfa reduktazy. Działanie DHT na komórki docelowe zależne jest od obecności receptorów androgenowych w jądrach komórek mieszków włosowych. Wrażliwość na działanie androgenów jest różna w poszczególnych okolicach ciała. Najbardziej wrażliwe są mieszki włosowe w okolicy czołowej, najmniej w obrębie rzęs i w okolicy potylicznej.

Rzadsze występowanie i na ogół mniejsze nasilenie łysienia androgenowego u kobiet wynika z fizjologicznie mniejszych stężeń krążących androgenów, mniejszej liczby receptorów, mniejszej aktywności 5-alfa reduktazy typu II, a także działania aromatazy przekształcającej testosteron w estradiol.

Wyróżnia się dwa typy łysienia androgenowego: męski i żeński. Najlepiej znany typ męski charakteryzuje się łysieniem kątowym i szczytowym. Wyróżnia się VII okresów tego łysienia, w zależności od stopnia jego nasilenia: w okresie VII obecne są tylko włosy na obwodzie głowy.

Najczęstszą postacią łysienia androgenowego żeńskiego jest łysienie rozlane, polegające na równomiernym przerzedzeniu włosów w obrębie górnej powierzchni głowy (okolicy ciemieniowo-szczytowej). Może jednak wystąpić również łysienie analogiczne do typu męskiego. U kobiet w przeciwieństwie do mężczyzn z reguły nie dochodzi do całkowitej utraty włosów w danej okolicy.

Łysienie u mężczyzn może rozpocząć się już po okresie dojrzewania, następnie zatrzymać w określonym stadium (co wydaje się być uwarunkowane genetycznie). Wydaje się, że łysienie androgenowe może być nasilane przez współistniejące łojotokowe zapalenie skóry. Pierwsze objawy łysienia androgenowego u kobiet mogą być zauważalne w młodości, z tym że na ogół ok. 10 lat później niż u mężczyzn.

W przypadkach wątpliwych można wykonać trichogram (badanie stanu korzenia włosów), w którym stwierdza się zwiększenie liczby włosów ścieńczałych (dysplastycznych), oraz zwiększenie liczby włosów telogenowych w typowych dla łysienia okolicach. Obserwuje się ponadto zmienną grubość włosów anagenowych.

Istotnym jest także badanie włosów w kierunku zaburzeń pierwiastkowych /Tkankowa Analiza Pierwiastków/. Wyrównywanie na tej podstawie zaburzeń zdecydowanie poprawia kondycję włosów.

Należy uwzględnić łysienie telogenowe i łysienie plackowate.

Minoksidyl jest pierwszym i dotychczas najskuteczniejszym preparatem do stosowania miejscowego, który powoduje nie tylko zahamowanie wyspadania włosów, lecz również ich odrost. Stosuje się 1-5% stężenia w postaci roztworu, który należy aplikować 2 razy dziennie przez okres co najmniej roku. Po takim okresie istotną poprawę stwierdza się u 25-30% leczonych-zarówno mężczyzn, jak i kobiet. Korzystny rezultat terapii (odrastanie włosów) obserwuje się do dwóch lat leczenia, po czym nie stwierdza się już dalszej poprawy. Po zaprzestaniu terapii dochodzi do ponownej utraty włosów w ciągu kilku miesięcy.

U kobiet stasuje się ponadto miejscowo preparaty z estrogenami (np. Alpicort E), czasami obserwuje się też korzystne rezultaty po systemowej terapii octanem cyproteronu w połączeniu z estrogenami (Diane 35).

W pojedynczych przypadkach nasilonego łysienia u kobiet można stosować spironolakton w dawce 100-200 mg na dobę.

U mężczyzn od kilku lat znalazł praktyczne zastosowanie inhibitor 5-alfa-reduktazy typu II . finasteryd (Propecia). Podaje się go w dawce 1mg/dobę przez co najmniej rok. Po tym okresie leczenia u 48% leczonych stwierdzono zarówno zahamowanie łysienia, jak i odrost włosów. Przerwanie leczenia powoduje nawrót łysienia. Lek daje minimalne działania niepożądane, może jednak u ok. 2% leczonych powodować zaburzenia seksualne.

Coraz częściej stosuje się u mężczyzn przeszczepy włosów z okolicy potylicznej.

Wyrównywanie zaburzeń pierwiastkowych na podstawie Tkankowej Analizy Pierwiastków, zdecydowanie ułatwia leczenie wypadania włosów.

Postać łysienia, charakteryzująca się nagłą, ogniskową utratą włosów, występująca zarówno u dorosłych, jak i u dzieci.

Łysienie plackowate jest dość częstym schorzeniem dermatologicznym, dotykającym w równym stopniu osoby obu płci. Może występować w każdym wieku, z tym że najczęściej u dzieci i młodych dorosłych. Około 50% pacjentów ma objawy choroby przed 20r.ż.

Obecnie uważa się, że schorzenie ma tło immunologiczne, za czym przemawiać ma częstsze występowanie w tej grupie chorych takich schorzeń jak AZS, bielactwo, niedokrwistość złośliwa, autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, SLE i innych. Częstsze jest u dzieci z zespołem Downa.

Czynnik genetyczny może odgrywać rolę u 10-45% chorych, charakter dziedziczenia pozostaje niejasny. Przyjmuje się, że jest ono najprawdopodobniej wielogenowe. Na podstawie badań genetycznych wyróżnia się obecnei dwa typy łysienia plackowatego:

- typ I, z częstą obecnością HLA-DR11, charakteryzujący się wczesnym początkiem, częstszym występowaniem rodzinnym, znaczną rozległością i opornością na leczenie;

- typ II, rozwijający się po 30 r.ż., częściej przybiera formę pojedynczych ognisk.

Niejasna pozostaje w łysieniu plackowatym rola stresu. Schorzenie może przyczyniać się do znacznych zaburzeń emocjonalnych. Niemniej część autorów uważa, że stres może być również czynnikiem wyzwalającym chorobę u osób predysponowanych genetycznie.

Charakterystyczne jest nagłe (często w ciągu kilku godzin) wypadnięcie włosów na skórze głowy w postaci jednego lub kilku okrągłych lub owalnych ognisk, w obrębie których nie stwierdza się bliznowacenia. Na obrzeżu ognisk można zaobserwować łatwo usuwalne pojedyncze, krótkie, ułamane włosy, włosy tzw. włosy wykrzyknikowe. Wypadnięcie włosów na obwodzie owłosionej skóry głowy, zwłaszcza w okolicy potylicznej, określamy łysieniem wężykowatym. Zlewanie się ognisk i wypadnięcie włosów w obrębie całej głowy określa się jako alopecia totalis. Jeśli utratę włosów stwierdza się w obrębie całego ciała, mówimy o alopecia universalis. Obserwuje się wówczas często również utratę brwi i rzęs.

Utrata włosów w łysieniu plackowatym jest odwracalna. W 60% przypadków w ciągu roku dochodzi do samoistnego odrostu włosów. Odrastające włosy mogą być cienkie lub przejściowo pozbawione barwnika. Czasami obserwuje się odrastanie włosów w pojedynczych ogniskach i wypadanie w innych. Nawroty mogą występować co kilka miesięcy lub kilka lat. Jest to nieprzewidywalne. Niekorzystnie rokują: wystąpienie łysienia plackowatego u dzieci we wczesnym dzieciństwie, rozległe zmiany, wystąpienie u chorego objawów atopii.

Rozpoznanie łysienie plackowatego zwykle nie wymaga różnicowania. Obraz kliniczny jest bardzo charakterystyczny.

Ze względu na możliwość samoistnego odrostu wielu autorów neguje skuteczność terapii w łysieniu plackowatym. Jednak doświadczenie kliniczne wskazuje na co najmniej pomocne działanie kilku form leczenia. Podejmowanie prób leczenia przed upływem roku wymusza również postawa przerażonych chorobą pacjentów. Najczęściej stosuje się miejscowe preparaty kortykosteroidowe lub wstrzyknięcia doogniskowe.

Metoda fotochemioterapii (PUVA) z zastosowaniem doustnie podawanych psoralenów wydaje się być skuteczna w uzyskaniu 90% odrostu włosów u 36-73% leczonych po 30-50 zabiegach. U średnio 50% z nich po zaprzestaniu terapii dochodzi do ponownego pojawienia się ognisk. Kolejna tura PUVA daje jednak ponowny odrost.

Kolejna miejscowa terapia, zalecana głównie w przypadku nielicznych ognisk w obrębie owłosionej skóry głowy, polega na smarowaniu ich 2-5% roztworem minoksidylu.

Bardzo dobre wyniki daje leczenie suplementacyjne, zalecane na podstawie Tkankowej Analizy Pierwiastków. Niestety bywa długotrwałe i wymaga sporej dyscypliny.

Jest to, po łysieniu typu męskiego, najczęstsza postać utraty włosów. Występuje najczęściej u kobiet p 30, 40 rż., może jednak pojawić się u każdego.

Spowodowane jest zadziałaniem różnorodnych czynników powodujących szybsze przejście włosów w fazę telogenu.

Czynniki:

• ciąża
• choroby gorączkowe
• drastyczna dieta
• niedoczynnośc tarczycy
• stres
• preparaty antykoncepcyjne
• inhibitory konwertazy angiotensyny
• leki przeciwkrzepliwe
• leki psychotropowe
• interferon
• sulfasalazyna
• i inne

Polega na równomiernym przerzedzeniu włosów w obrębie całej skóry głowy. W pojedynczych przypadkach może być ograniczone. Obserwuje się okres utajenia pomiędzy zadziałaniem czynnika wyzwalającego a wypadaniem włosów. Wynosi ono na ogół 3-4 miesiące. Wypadanie włosów utrzymuje się przeważnie przez kilka miesięcy i samoistnie ustępuje po zaprzestaniu działania czynnika przyczynowego.

Polega na próbie wychwycenia czynnika przyczynowego i jego usunięciu.

Jest to odmiana łysienia, która prowadzi do trwałego zniszczenia mieszka włosowego i bliznowacenia prowadzącego do trwałej utraty włosów. Najczęściej jest ono ograniczone do poszczególnych ognisk, może być jednak również drobnoogniskowe, rozsiane.

Najczęstsze przyczyny łysienia bliznowaciejącego:

• liszaj płaski
• DLE
• morphea
• infekcje grzybicze
• infekcje bakteryjne
• urazy
• kiła

Polega na terapii schorzenia podstawowego. Jeżeli chodzi o odrost włosów, to jest to nieskuteczne. Można jedynie zapobiegać szerzeniu się choroby i nasilaniu lysienia.

W tym przypadku suplementacja także daje dobre rezultaty.