Rtêæ (Hg)
W³asno¶ci

Zatrucie rtêci± to:, zaburzenia widzenia i ¶wiadomo¶ci, stany dezorientacji i zagubienia, nagminne zapominanie, nerwowo¶æ Oko³o 10 % rtêci wprowadzanej do organizmu przez pokarm, skórê i p³uca dostaje siê do mózgu i tam siê gromadzi. Wypiera z tkanki mózgowej cynk, a nastêpnie przenika do j±der komórkowych i niszczy materia³ genetyczny.

Dawka

Dawka z po¿ywieniem 23-120 ug/dzieñ (w Polsce), dopuszczalna 70 ug/dzieñ.

Nadmiar

Najsilniejszy szkodliwy wp³yw rtêci dotyczy o¶rodkowego uk³adu nerwowego.. Szkodliwe dzia³anie rtêci jest bardzo trwa³e, poniewa¿ zwi±zki rtêci ³±cza siê z enzymami. Rtêæ wywiera ujemny wp³yw na b³onê komórkowa, blokuj±c przepuszczalno¶æ b³on komórkowych. Stany chorobowe zwi±zane z toksycznym dzia³aniem rtêci to bezsenno¶æ, zawroty g³owy, zmêczenie, stany depresyjne, os³abienie pamiêci i koordynacji ruchów, os³abienie ostro¶ci wzroku i s³uchu, labilno¶æ emocjonalna, dr¿enie r±k. Jest to pierwiastek silnie toksyczny. Powoduje uszkodzenie nerek, nadci¶nienie, deformuje ko¶ci, powoduje zmiany nowotworowe. Dzia³anie toksyczne wi±¿e siê z powinowactwem do grup tiolowych, karboksylowych i aminowych aminokwasów i polega na blokowaniu biochemicznych funkcji tych zwi±zków. Rtêæ i jej zwi±zki ³atwo przenikaj± przez ³o¿ysko, stanowi± wiêc du¿e zagro¿enie dla zarodka. Interakcje miêdzy pierwiastkami modyfikuj± czê¶ciowo toksyczne dzia³anie rtêci. Selen wykazuje podobne powinowactwo do aktywnych grup bia³ek i aminokwasów, ogranicza wiêc ³±cznie siê ich z rtêci±, (zmniejszaj±c jej toksyczno¶æ). Antagonistyczny wp³yw kadmu i cynku jest przypuszczalnie sprzê¿ony z dzia³aniem selenu. Przy nadmiernym stê¿eniu rtêci antagonizm polega na obni¿aniu zawarto¶ci jodu w tarczycy. Pomimo, ¿e okre¶lono dopuszczalne dawki rtêci dla cz³owieka, nie s± znane dok³adne granice tolerancji na ró¿ne nastêpcze skutki d³ugiego dzia³ania niskich stê¿eñ. ¦rednie pobieranie przez doros³ego cz³owieka oblicza siê na 20mg/dzieñ, ale w Polsce wynosi najczê¶ciej 9-33mg. Dopuszczalne tygodniowe pobieranie rtêci ustalono na 300mg, w tym do 200 mg metylortêci, a dzienne - 43 mg (WHO 1972). ¦rednie tygodniowe pobieranie rtêci przez m³odzie¿ w Polsce, w latach 1981/83 wynosi³o od 6 do 89 mg i by³o nieco wiêksze od ilo¶ci rtêci pobieranej przez dzieci.